Geheugentraining voor ouderen: een klein ritueel met woorden

Eerst eerlijk: wat een spelletje wel en niet doet

Wie op zoek gaat naar geheugentraining, vindt veel grote beloftes. Die vind je hier niet. Een woordspel is geen medicijn en geen behandeling. Wat het wel is: een manier om je hoofd elke dag even lekker bezig te houden, met iets wat je leuk vindt. En dat is al heel wat.

Het belangrijkste is niet welke oefening je doet, maar dát je het doet, liefst elke dag en liefst met plezier. Daarom begint alles met een vast moment.

Een ochtendritueel in vier stappen

Stap 1: koffie of thee

Kies een vast moment, bijvoorbeeld direct na het ontbijt, met je eerste kop koffie of thee. Altijd dezelfde stoel, altijd dezelfde tijd. Na een week of twee hoef je er niet meer aan te denken: het hoort erbij.

Stap 2: één woord

Geef je hoofd één opdracht. Een geheim woord raden is daar ideaal voor. Iemand verstopt een woord, of het spel doet dat, en jij zoekt het. Bij elke poging hoor je hoe warm je bent: hoe dicht je woord in betekenis bij het geheime woord ligt, net als bij het spelletje warm en koud van vroeger.

Zo kan dat gaan met theepot als geheim woord (de graden zijn een voorbeeld):

1. voetbal5 °Cijskoud: helemaal de verkeerde kant op
2. keuken43 °Clauw: we zijn al in huis
3. koffie52 °Cwarm: iets om te drinken
4. kopje66 °Cheet: daar gaat het in
5. ketel86 °Cgloeiend heet: daar komt het water vandaan
6. theepotGevonden!

Bij Warmer Warmer is er elke dag zo’n geheim woord, voor iedereen hetzelfde. Om middernacht komt er een nieuw. Er is geen klok, dus je hebt de hele dag. Het is gratis en werkt in de browser van je telefoon, tablet of computer, zonder app en zonder account.

Wat drink jij er vanochtend bij?

Raden

Je woord gaat meteen naar het spel van vandaag.

Stap 3: even laten bezinken

Lukt het niet meteen? Geen probleem. Leg de telefoon weg, doe de afwas, maak een ommetje. Vaak komt het juiste woord juist dan, als je er niet meer aan denkt. Wie vastzit, kan op de knop “Ik heb hulp nodig” tikken. Die laat zien wie je kan helpen: de Facebookgroep Warmer Warmer Nederlands, waar spelers elkaar elke dag op weg helpen, of familie of vrienden naar wie je het spel kunt sturen.

Stap 4: iemand bellen

Het mooiste deel. Bel je dochter, je buurman of een vriendin die hetzelfde woord zoekt, en vergelijk hoeveel pogingen het jullie kostte. Over het woord zelf zeg je niets, tot ook de ander het gevonden heeft. Zo wordt een spelletje een reden om even te bellen.

Oefeningen zonder scherm

Niet alles hoeft op een scherm. Deze oefeningen kun je overal doen.

De boodschappenlijst. Schrijf je boodschappen op, lees de lijst twee keer en laat hem thuis. Kijk in de winkel hoeveel je er nog weet. Het briefje zit in je zak, voor de zekerheid.

Woorden bij een letter. Kies een letter en noem in één minuut zoveel mogelijk dieren, steden of etenswaren die ermee beginnen. Het is een beetje als pim pam pet, maar dan zonder kaartjes.

Gisteren navertellen. Vertel ’s avonds aan iemand, of aan jezelf, wat je die dag hebt gedaan, in de goede volgorde. Wat at je bij de lunch, wie kwam er langs?

Liedjes van vroeger. Zet een liedje van vroeger op en probeer het tweede couplet mee te zingen zonder de tekst erbij te pakken. Lukt dat niet, dan heb je meteen een reden om het nog een keer te draaien.

Omschrijven. Kies een voorwerp in de kamer en omschrijf het zonder de naam te noemen. Laat iemand anders raden. Het omgekeerde van een geheim woord raden, en net zo leuk.

Een week in het klein

Wie houvast wil, kan de week zo verdelen:

• maandag tot en met vrijdag: elke ochtend het woord van de dag, daarna één oefening zonder scherm,
• zaterdag: een spelletje met de kleinkinderen, bijvoorbeeld warm en koud in de kamer,
• zondag: wie het woord van de dag gevonden heeft, kan met een gratis account ook het Hete Woord van de week proberen, een moeilijker woord voor zeven dagen.

Maar houd het licht. Een dag overslaan is geen ramp. Het gaat om plezier, niet om een rooster.

Waarom woorden zo fijn zijn

Woorden heb je altijd bij je. Je hebt er geen bord, geen kaarten en geen tafel voor nodig. Ze zitten vol herinneringen: bij een woord als theepot zie je meteen de keuken van je moeder voor je. En wie elke dag een woord zoekt, heeft elke dag iets om over te praten.

Meer ideeën voor spelletjes, voor alleen of met anderen, staan in Spelletjes voor ouderen. Waarom een woord soms op het puntje van je tong blijft liggen, lees je in Op het puntje van mijn tong. En hoe het oude zoekspel precies werkt, staat bij het warm en koud spel.