Koud, lauw, warm, heet: een woordenlijst van het zoekspel

Een spel met een eigen taal

Wie als kind warm en koud heeft gespeeld, kent de woorden nog. Ze komen vanzelf terug zodra iemand iets verstopt. Het opvallende is hoe weinig je er nodig hebt. Er is geen “links”, geen “achter de bank”, geen “nog drie stappen”. Alleen een temperatuur. Iedereen voelt het verschil tussen lauw en heet, ook een kind van vier.

Precies die woorden gebruikt ook het woordspel waarin je een geheim woord zoekt op betekenis. Daar krijgt elk woord een plek op een schaal van 0 tot 100. Hieronder staan ze van koud naar heet, met wat ze vroeger betekenden en wat ze nu betekenen.

Van ijskoud tot lauw

IJskoud. Vroeger: je loopt de verkeerde kant op, het ding ligt aan de andere kant van het huis. In het woordspel: onder de 8 graden. Je woord heeft niets met het geheime woord te maken. Dat is geen ramp: je weet nu waar het niet zit.

Koud. Vroeger: nog ver weg, maar niet hopeloos. In het woordspel: vanaf 8 graden. Hooguit een dun lijntje naar het geheime woord, meer niet.

Koel. Vroeger zei bijna niemand “koel”, maar in het woordspel is het een handige tussenstap: vanaf 20 graden. Je zit in de buurt van een onderwerp dat ermee te maken kan hebben.

Lauw. Het mooiste woord van de lijst, want het is het eerste teken van leven. Vroeger: “Hé, lauw!” en je deed een stap terug om het nog eens te voelen. In het woordspel: vanaf 35 graden. Hier begint het echte zoeken.

Zo ziet dat eruit in een potje, met als geheim woord kruik, die voor in bed (de graden zijn een voorbeeld):

1. fiets3 °Cijskoud: geen enkel verband
2. ijsje24 °Ckoel: het gaat over temperatuur, maar de verkeerde kant op
3. winter46 °Clauw: buiten wordt het kouder
4. deken63 °Cwarm: nu liggen we onder de wol
5. bed78 °Cheet: hier ligt hij ’s nachts
6. voeten86 °Cgloeiend heet: koude voeten, daar is hij voor
7. kruikGevonden!

Zie je hoe het van ijsje naar winter ineens van koel naar lauw gaat? Het geheime woord zit niet in de kou zelf, maar in wat je doet als het koud is. Elke temperatuur vertelt je welke vraag je nu moet stellen.

Welk woord is voor jou het eerste dat lauw zou kunnen zijn?

Raden

Je woord gaat meteen naar het spel van vandaag.

Van warm tot gevonden

Warm. Vroeger: je bent in de buurt, nu niet weglopen. In het woordspel: vanaf 50 graden. Je woord heeft echt iets met het geheime woord te maken, zoals een plek waar het vaak is, of iets wat erbij hoort.

Warmer! Het woord dat elk kind wil horen. Het zegt niets over waar het ligt, alleen dat de laatste stap goed was. Ook het spel zegt het je, als je de goede kant op gaat.

Kouder. Het tegenovergestelde, en net zo nuttig. Wie “kouder” hoort, weet meteen dat hij terug moet.

Heet. Vroeger: je staat ernaast. In het woordspel: vanaf 65 graden. Je woord ligt dicht tegen het geheime woord aan.

Gloeiend heet. Het laatste stuk, vanaf 85 graden. Vaak ben je hier één klein gedachtesprongetje verwijderd.

Je brandt je! De kreet van vroeger, als je hand bijna op het verstopte ding lag. In het woordspel heet dat gloeiend heet, vlak onder de 100.

Gevonden! Bij 100 graden. Dat is het geheime woord. Vroeger hield je dan triomfantelijk de sleutelbos omhoog, nu krijg je je aantal pogingen te zien.

Heet, of: hoe heet het?

Het Nederlands heeft een grapje dat in de meeste talen niet werkt. “Heet” betekent heel warm, maar het is ook een vorm van “heten”. Hoe heet het? Het heet een kruik. En is de kruik heet? Ja, de kruik is heet.

Bij dit spel valt het allemaal samen. Je zoekt een woord, dus je vraagt je steeds af hoe iets heet. En als je dichtbij komt, wordt het heet. Wie een woord noemt dat er net naast zit, denkt soms: warm, maar nee, het heet anders. Dat is precies het gevoel van “het ligt op het puntje van mijn tong”, en daar is een apart stuk over: Op het puntje van mijn tong.

Nog een paar woorden van het spel

Poging. Elk woord dat je invult. Hoe minder pogingen je nodig hebt, hoe beter.

Woord van de dag. Het geheime woord van vandaag, voor iedereen die in het Nederlands speelt hetzelfde, in Nederland en in Vlaanderen. Om middernacht komt er een nieuw.

Heet Woord. Een moeilijker geheim woord voor de hele week. Het gaat open zodra je het woord van de dag hebt gevonden, en daarvoor is een gratis account genoeg.

Spoor. Vier geheime woorden achter elkaar, en elk woord brengt je op het spoor van het volgende. Elke week een nieuw Spoor, onder dezelfde voorwaarde als het Hete Woord.

Wil je de regels van het spel van vroeger nog eens rustig nalezen, en zien hoe het met woorden werkt? Dat staat allemaal in Warm en koud spel.