Sıcak, soğuk, ılık: okul öncesinde oyunla kavram öğretmek

Etkinliğin künyesi

• Yaş grubu: 48–72 ay
• Süre: 35–40 dakika
• Türü: fen, oyun ve sanat bir arada
• Amaç: sıcak, soğuk ve ılık kavramlarını dokunarak ayırt etmek, günlük hayattan örneklerle ilişkilendirmek ve oyunda kullanmak
• Grup: bütün sınıf, oyun bölümünde küçük gruplar

Materyaller

• üç küçük kâse su: buzlu su, musluktan soğuk su ve ılık su,
• birkaç buz küpü ve bir havlu,
• küçük bir oyuncak ya da peluş, saklamak için,
• güneş, kar tanesi, ateş, buz, kazak ve mayo resimleri, iki sepet,
• kırmızı, turuncu, sarı ve mavi, yeşil, mor boya kalemleri, ikiye katlanmış resim kâğıtları.

Öğrenme süreci

1. Dokun ve söyle (10 dakika)

Çocuklar halka olup oturur. Kâseleri ortaya koy ve sırayla parmak uçlarını sokmalarını iste. Her kâseden sonra sor: “Nasıldı?” Buzlu su için “soğuk”, hatta “buz gibi”, ılık su için “ılık” cevapları gelir. Bir buz küpünü elden ele dolaştır, eriyen damlaları birlikte izleyin. Kavramı sözcükle eşleştirmek için her kâsenin önüne bir kart koy: kar tanesi, bulut, güneş.

2. Sıcak soğuk saklama oyunu (10 dakika)

Şimdi kavramı oyuna taşı. Bir çocuk kapının yanında sırtını döner ya da gözlerini kapatır. Sen küçük oyuncağı sınıfta bir yere saklarsın. Çocuk aramaya başlar, sınıf da hep bir ağızdan yol gösterir: uzaklaşınca “soğuk!”, biraz yaklaşınca “ılık!”, iyice yaklaşınca “sıcak!”, eli oyuncağa değmek üzereyken “yandın!” Bulan çocuk bir sonraki turda saklayan olur.

Utangaç çocuklar için alkış çeşitlemesi: sözcük yerine alkış kullan. Arayan uzaklaştıkça alkış yavaşlar ve kısılır, yaklaştıkça hızlanır ve yükselir. Kalabalık karşısında konuşmaktan çekinen çocuk da oyunun içinde kalır.

Bu oyunun büyükler için bir hâli de var

Sıcak soğuk sadece çocukların oyunu değil. Büyükler için kelimeli bir hâli var: saklanan şey bir eşya değil, bir gizli kelime. Herhangi bir kelime yazarsın, oyun da sana o kelimenin gizli kelimeye anlamca ne kadar yakın olduğunu bir sıcaklıkla söyler. Buradaki derecenin havayla ilgisi yok, sadece anlamın ne kadar yakın olduğunu gösteriyor. Gizli kelime atkı olsaydı yol şöyle görünebilirdi:

1. limonata6 °Cbuz gibi: yaz içeceği, alakası yok
2. yaz22 °Cserin: mevsim ama tersi
3. rüzgâr38 °Cılık: insanı üşüten şey
4. kazak63 °Csıcak: üşümemek için giyilir
5. bere79 °Cçok sıcak: aynı rafın komşusu
6. boyun86 °Calev alev: tam takıldığı yer
7. atkıBuldun!

Her gün yeni bir gizli kelime gelir, ücretsizdir ve tarayıcıda açılır. Kuralları ve kelimeli hâlin bütün hikâyesi sıcak soğuk oyunu yazısında.

Çocuklar uyuduktan sonra sıra sende: bugünkü gizli kelime için ilk tahminin ne?

Tahmin et

Kelimen doğrudan bugünkü oyuna gider.

3. Sınıflama (5 dakika)

İki sepet koy: birinin önünde güneş, öbürünün önünde kar tanesi resmi. Çocuklar resimleri sırayla doğru sepete atsın: ateş, buz, kazak, mayo… Kazak ile mayo genellikle güzel bir tartışma çıkarır: kazak sıcak tutar, mayo sıcak havada giyilir. Doğru cevaptan çok gerekçe önemli, dinle.

4. Sanat köşesi: sıcak ve soğuk renkler (10 dakika)

Kâğıdın bir yarısına güneşli bir gün, öbür yarısına karlı bir gün çizilsin. Güneşli tarafta kırmızı, turuncu, sarı, karlı tarafta mavi, yeşil, mor kullanılsın. Bitince renkleri birlikte adlandırın: hangileri sıcak renk, hangileri soğuk renk? Böylece kavram dokunmadan, sadece bakarak da tekrar edilmiş olur.

Uygularken dikkat

Suyun dökülme ihtimaline karşı kâselerin altına bir havlu ser. Buza uzun süre dokunmak küçük ellere iyi gelmez, birkaç saniye yeter. Saklama oyununda oyuncağı çocukların uzanabileceği yerlere sakla, sandalyeye ya da rafa tırmanmayı gerektirecek yerlere değil. Kalabalık sınıflarda arayan çocuk sayısını ikiye çıkarabilirsin, böylece bekleyenler sıkılmaz.

Değerlendirme soruları

• Hangi kâsedeki su en soğuktu? Elin ne hissetti?
• Kış gelince sıcak tutmak için neler giyeriz?
• Oyunda arkadaşın oyuncağa çok yaklaşınca ne dedik?
• Bugün en çok hangi bölümü sevdin, neden?

Aileye not

Etkinliği eve taşımak için aileye kısa bir not gönder: “Akşam yemeğinde sofradaki sıcak, soğuk ve ılık şeyleri birlikte bulun. Bir de evde küçük bir oyuncağı saklayıp sıcak soğuk oynayın.” Büyükanne ve büyükbabalar bu oyunu kendi çocukluklarından bilir, çoğu zaman en heyecanlı oyuncu da onlar olur.

Eski çocuk oyunlarını sınıfa taşımak istersen eski çocuk oyunları yazısında saklambaçtan mendil kapmacaya kurallarıyla bir liste var.