Ζεστό-κρύο στο νηπιαγωγείο και στο δημοτικό: πέντε ιδέες για την τάξη

Γιατί ταιριάζει στην τάξη

Το ζεστό-κρύο είναι από τα λίγα παιχνίδια που παίζονται με όλη την τάξη μαζί, χωρίς να χάνει κανείς και χωρίς να βγαίνει κανείς έξω. Τα παιδιά ακούνε, περιμένουν τη σειρά τους, σκέφτονται κατηγορίες και ψάχνουν λέξεις. Και επειδή η απάντηση δεν είναι ποτέ «λάθος» αλλά «κρυώνεις», κανένα παιδί δεν ντρέπεται να μαντέψει.

Οι πέντε ιδέες που ακολουθούν ξεκινούν από το κλασικό παιχνίδι με κρυμμένο αντικείμενο και φτάνουν σε μια εκδοχή με λέξεις, όπου μετράει μόνο η σημασία.

Πώς μοιάζει ένας γύρος με λέξεις στον πίνακα

Πριν από τις ιδέες, μια ματιά στον στόχο. Στην εκδοχή με λέξεις σκέφτεσαι μια λέξη και δεν τη λες. Τα παιδιά λένε λέξεις κι εσύ τις γράφεις στον πίνακα, πάνω σε ένα μεγάλο ζωγραφισμένο θερμόμετρο: κάτω οι κρύες, πάνω οι ζεστές. Αν η κρυφή λέξη ήταν κιμωλία, ο πίνακας στο τέλος θα έδειχνε κάπως έτσι:

1. λουκάνικο4 °Cπαγωμένο: πολύ μακριά
2. τάξη49 °Cχλιαρό: εδώ μέσα τη βρίσκουμε
3. σκόνη58 °Cζεστό: την αφήνει στα δάχτυλα
4. σφουγγάρι69 °Cκαυτό: τη σβήνει
5. πίνακας77 °Cκαυτό: πάνω του γράφει
6. μαρκαδόρος87 °Cκαίει: κάνει την ίδια δουλειά
7. κιμωλίαΤη βρήκες!

Η ίδια λογική υπάρχει και σε ένα καθημερινό παιχνίδι στο κινητό, όπου η θερμοκρασία δίνεται σε βαθμούς: Παγωμένο, Κρύο, Δροσερό, Χλιαρό, Ζεστό, Καυτό, Καίει. Δεν χρειάζεται να το δώσεις στα παιδιά. Αξίζει όμως να το δοκιμάσεις εσύ, για να νιώσεις πώς σκέφτονται κι εκείνα όταν ψάχνουν.

Δοκίμασε τη σημερινή λέξη πριν μπεις στην τάξη:

Μάντεψε

Η λέξη σου πάει κατευθείαν στο σημερινό παιχνίδι.

1. Το κλασικό, με κρυμμένο αντικείμενο (νηπιαγωγείο)

Ένα παιδί βγαίνει από την αίθουσα ή κλείνει τα μάτια. Εσύ κρύβεις ένα μικρό αντικείμενο, ένα κουκλάκι, έναν κύβο, μια μπάλα. Το παιδί ψάχνει και η ομάδα του λέει «κρυώνεις», «ζεσταίνεσαι» ή «καίγεσαι». Για τα πιο μικρά, κράτα δύο κάρτες, μια μπλε και μια κόκκινη, και σήκωνε την κατάλληλη. Έτσι μαθαίνουν τις λέξεις μαζί με το χρώμα.

2. Ζεστό-κρύο με παλαμάκια (νηπιαγωγείο)

Ίδιο παιχνίδι, αλλά χωρίς λέξεις. Όσο πιο κοντά πλησιάζει το παιδί, τόσο πιο δυνατά χτυπάει η τάξη παλαμάκια. Όταν απομακρύνεται, τα παλαμάκια γίνονται απαλά. Τα παιδιά πρέπει να ακούνε προσεκτικά και να συντονιστούν μεταξύ τους, και ο ρυθμός κρατάει όλη την ομάδα μέσα στο παιχνίδι.

3. Ζεστό-κρύο με εικόνες (προνήπια ως β΄ δημοτικού)

Κόλλησε στον πίνακα οκτώ κάρτες με εικόνες: ζώα, φρούτα, οχήματα, ρούχα. Σκέψου μία χωρίς να τη δείξεις. Τα παιδιά λένε μία κάρτα τη φορά κι εσύ απαντάς ανάλογα με το πόσο μοιάζει στη σημασία με τη δική σου. Αν σκέφτηκες το ροδάκινο, σε όποιον πει «βερίκοκο» απαντάς «καίγεσαι», για το αχλάδι «ζεσταίνεσαι», για το λεωφορείο «κρυώνεις». Είναι το πρώτο βήμα από το «πού είναι» στο «τι σημαίνει».

4. Ζεστό-κρύο με λέξεις, φωναχτά (γ΄ ως στ΄ δημοτικού)

Αυτή είναι η εκδοχή του πίνακα που είδες παραπάνω. Σκέψου μια λέξη από το μάθημα της εβδομάδας: ένα ζώο από τη Μελέτη Περιβάλλοντος, ένα εργαλείο, ένα επάγγελμα. Τα παιδιά λένε λέξεις με τη σειρά κι εσύ απαντάς «κρυώνετε», «ζεσταίνεστε» ή «καίγεστε», γράφοντας κάθε λέξη στο ύψος της στο θερμόμετρο. Μετά από λίγους γύρους, τα παιδιά ανακαλύπτουν μόνα τους το κόλπο: να συνεχίζουν από την πιο ζεστή λέξη.

5. Η σκάλα των συνωνύμων (δ΄ ως στ΄ δημοτικού)

Γράψε στον πίνακα μια λέξη-στόχο, για παράδειγμα «θυμωμένος», και μοίρασε κάρτες με λέξεις που πλησιάζουν περισσότερο ή λιγότερο τη σημασία της: ήρεμος, ενοχλημένος, εκνευρισμένος, οργισμένος. Τα παιδιά τις βάζουν στη σειρά, από την πιο κρύα ως την πιο καυτή. Οι διαφωνίες είναι το καλύτερο κομμάτι: είναι το «ενοχλημένος» πιο κοντά ή το «εκνευρισμένος»; Εκεί τα παιδιά δουλεύουν τις αποχρώσεις των λέξεων χωρίς να το καταλάβουν.

Τι εξασκούν τα παιδιά

Χωρίς υποσχέσεις για επιδόσεις, το ζεστό-κρύο δίνει αφορμή για πολλά μικρά πράγματα: προσεκτική ακρόαση, αναμονή της σειράς, ομαδοποίηση σε κατηγορίες, νέες λέξεις και, στις μεγαλύτερες τάξεις, τη διαφορά ανάμεσα σε λέξεις που μοιάζουν αλλά δεν ταυτίζονται.

Την ιστορία του παιχνιδιού και πώς παίζεται η εκδοχή με λέξεις στο κινητό θα τη βρεις σε αυτό το άρθρο. Για τις γιορτές του σχολείου, ρίξε μια ματιά στις λέξεις για παντομίμα, κι αν θες να πεις στα παιδιά πώς έπαιζαν οι παππούδες τους, θα βρεις υλικό εδώ.