Բառային խաղեր երեխաների համար․ վեց խաղ սեղանի շուրջ և մեքենայում

Ընտրիր ըստ տարիքի

Ամենափոքրերի համար լավագույնն են այո-ոչը և տաք-սառը բառերով։ Դպրոցականները կսիրեն բառաշղթան և քաղաքները։ Հանելուկներն ու պատմության շղթան ամբողջ ընտանիքի համար են՝ երեք տարեկանից մինչև պապիկ։ Բոլոր խաղերը բարձրաձայն են խաղում, և բոլորը հարմար են թե՛ Սևանի ճանապարհին, թե՛ տանը՝ ճաշից հետո։

1. Բառաշղթա

Մեկն ասում է բառ, հաջորդը պետք է ասի բառ, որը սկսվում է նախորդի վերջին տառով։ «Ձուկ» — «կաղամբ» — «բադ» — «դաշտ» — «տուն» — «նուռ»… Բառը չպետք է կրկնվի։ Ով չի գտնում, մեկ միավոր է կորցնում կամ դուրս է գալիս խաղից։

Փոքրերի համար կարելի է հեշտացնել՝ միայն կենդանիներ կամ միայն ուտելիքներ։ Մեծերի համար՝ դժվարացնել, օրինակ՝ միայն եռավանկ բառեր։ Մի հայկական մանրուք․ «ր»-ով սկսվող բառ հայերենում գրեթե չկա, այնպես որ նախապես պայմանավորվեք, որ այդ դեպքում վերցնում եք նախավերջին տառը։

2. Քաղաքներ

Բառաշղթայի աշխարհագրական տարբերակն է․ հաշվվում են միայն քաղաքների, գյուղերի, գետերի և լեռների անունները։ Աշտարակ — Կապան — Նոյեմբերյան — Նորատուս — Սիսիան… Երեխան առանց նկատելու քարտեզ է սովորում, իսկ մեծերը հանկարծ հիշում են, թե որ գյուղում ինչ ծիրան է աճում կամ որտեղ են ամենահամեղ գաթան թխում։

3. Այո-ոչ

Մեկը մտքում ինչ-որ բան է պահում՝ կենդանի, առարկա, հեքիաթի հերոս։ Մյուսները հարցեր են տալիս, որոնց պատասխանը կարող է լինել միայն «այո» կամ «ոչ»։ «Կենդանի՞ է»։ «Տանը կա՞»։ «Կատվից մե՞ծ է»։ Ով քսան հարցից շուտ է գուշակում, հաղթում է։ Այս խաղը սովորեցնում է հարց տալ այնպես, որ ամեն պատասխանը կեսով կրճատի ընտրությունը։

4. Տաք-սառը բառերով

Սա մանկության տաք-սառը խաղի բառային տարբերակն է։ Մեկը մտքում բառ է պահում։ Մյուսները հերթով ցանկացած բառ են ասում, իսկ նա պատասխանում է միայն ջերմաստիճանով՝ «սառն է», «զով է», «տաք է», «թեժ է», «վառվեցի՜ր»։ Կարևորն իմաստն է, ոչ թե տառերը։

Ենթադրենք՝ Սևանի ճանապարհին մայրիկը մտքում պահել է «լիճ» բառը։ Ընտանիքը կարող է այսպես մոտենալ նրան, իսկ հեռախոսով խաղում նույն ճանապարհն աստիճաններով այսպես կերևար․

1. ծառ12 °CՍառը՝ բնության մեջ ենք, բայց հեռու
2. լեռ34 °CԶով՝ բնապատկերը ճիշտ է
3. ջուր56 °CՏաք՝ ջուրն օգնեց
4. ձուկ66 °CԹեժ՝ ով որտեղ է ապրում
5. ծով86 °CԱյրող՝ գրեթե, բայց ավելի փոքր է
6. լիճԳտա՜ր

Մի զվարճալի մանրուք․ ով Սևանին «ծով» է ասում, իսկապես շատ մոտ է։ Թաքցնողի միակ կանոնն ազնիվ լինելն է։ Փոքրերի համար ջերմաստիճանը կարելի է ցույց տալ նաև ձեռքով․ որքան բարձր է ձեռքը, այնքան տաք է բառը։

Իսկ եթե երեխան ուզում է նույն խաղը խաղալ ինքնուրույն, հեռախոսով, ամեն օր կա նոր գաղտնի բառ, որը պետք է գտնել իմաստով։ Գրիր առաջին բառը հենց այստեղ․

Փորձիր հիմա․ ո՞րն է քո առաջին բառը

Գուշակիր

Քո բառն ուղիղ կանցնի այսօրվա խաղ։

5. Հանելուկներ

Հանելուկները, հատկապես հանգավորները, երեխաները շատ են սիրում։ Մեծը հանելուկ է ասում, փոքրերը գուշակում են, հետո դերերը փոխվում են, և երեխան ինքն է հանելուկ հորինում։ Վերջինս ամենազվարճալի մասն է․ երեխաների հորինած հանելուկները հաճախ ավելի դժվար են, քան մեծերինը, որովհետև պատասխանը միայն իրենք գիտեն։

6. Պատմության շղթա

Մեկը պատմությունը սկսում է մեկ նախադասությամբ․ «Մի օր Սևանի ափին մի իշխան ձուկ որոշեց ճանապարհորդել…»։ Հաջորդն ավելացնում է մեկ նախադասություն, հետո՝ նրա հաջորդը։ Կանոն չկա, բացի մեկից․ չի կարելի ամբողջը մենակ պատմել։ Երբեմն պատմությունը հասնում է լուսին, երբեմն՝ տատիկի խոհանոց, և երկու դեպքում էլ ծիծաղ է։

Ինչ են տալիս այս խաղերը երեխային

Բառային խաղերը դասեր չեն, բայց շատ բան են սովորեցնում։ Երեխան լսում է նոր բառեր և անմիջապես օգտագործում դրանք։ Սովորում է սպասել իր հերթին, պարտվել առանց արցունքների և հաղթել առանց ուրիշին նեղացնելու։ Բառաշղթան և քաղաքները հիշողություն են պահանջում, այո-ոչը՝ տրամաբանություն, իսկ տաք-սառը բառերով խաղը՝ երևակայություն, որովհետև պետք է մտածել, թե որ բառերն են իրար կողքին ապրում։ Եվ ամենակարևորը՝ այդ ժամանակ ամբողջ ընտանիքը նույն բանով է զբաղված, առանց էկրանների։

Ճանապարհի համար մի քանի խորհուրդ

• Խաղը փոխիր, երբ ձանձրույթը նոր է սկսվում, ոչ թե երբ արդեն եկել է։
• Վարորդին ավելի լավ է թողնել հեշտ դերը, օրինակ՝ պատասխանել «այո» կամ «ոչ», կամ ասել, թե բառը որքան տաք է։
• Կարճ խաղերը լավ են կարճ ճանապարհին, իսկ պատմության շղթան՝ Գորիս կամ Մեղրի տանող երկար ճանապարհին։
• Եթե երեխաները տարբեր տարիքի են, թող մեծը օգնի փոքրին, ոչ թե պատասխանի նրա փոխարեն։
• Հաղթողին մրցանակ պետք չէ։ Ավելի լավ է՝ նա ընտրի հաջորդ խաղը։

Կարդա նաև

• Տաք-սառը խաղ․ կանոններ և բառային տարբերակ — մանկության խաղի կանոնները և բառային տարբերակը։
• Բառախաղեր տարեցների համար — մեկ բառ ամեն առավոտ, որը նույնն է նաև հեռվում ապրող թոռների համար։